Klik hier om terug te gaan naar de web-site versie.

Maarten 't Hart - Het woeden der gehele wereld

Een bildungsroman (een roman over de pscyhologische ontwikkeling van een persoon), een roman die zich afspeelt na de oorlog, er komt geschiedenis over Jodenvervolging in, en heel veel over de Nederlandse gereformeerden. Vier onderwerpen die mij allerminst aantrekken. Echter, het boek is geschreven door een van mijn favoriete schrijvers, Maarten ’t Hart. Het heeft steengoede recensies gekregen, werd bekroond met de Gouden Strop, en sommigen noemen het zijn beste boek (nou ja, dat ken ik. Het woord ‘beste boek’ wordt door literatoren vaak gegeven aan boeken met grote maatschappelijke relevantie - wereldoorlogen, Jodenvervolging en brandende actuele onderwerpen, maar daarom vind ik ze nog niet literair en lees ik ze nog niet graag).
Omdat het Maarten ’t Hart is. Vanwege al die positieve recensies. En door toedoen van een vriend met wie ik nauwelijks nog over literatuur kon praten zonder dat hij dit boek vermeldde, ben ik tenslotte gezwicht. Twintig jaar na dato van het verschijnen nam ik ‘Het woeden der gehele wereld’ ter hand.

De proloog beloofde niet veel goeds. In recensies las ik dat de proloog, die zich afspeelt op het einde van de oorlog, voor anderen de nieuwsgierigheid net had gewekt en had aangezet tot doorlezen. Ik had moeite om niet in slaap te vallen. Maar je moet een boek altijd meer gunnen dan de proloog voor je het opzij zet.
In het eerste hoofdstuk kreeg ik een soort encyclopedie van het dialect van het dorp waar de hoofdpersoon woont over me heen. Het ene dialectwoord na het andere werd afgerammeld en verklaard, de humor was daarbij ver te zoeken. Ik kreeg de indruk in een woordenboek verzeild te zijn geraakt.
Maar je moet een boek minstens dertig bladzijden gunnen dus las ik door.
Toen kon ik het plots niet meer lossen. De ene schaterlach volgde op de andere. De spanning steeg. Ineens wilde ik maar één ding: doorlezen.


De plot

Alexander groeit op in een arm gezin in ’t Hoofd. Vooral zijn vader is fundamentalistisch gelovig. Met dat geloof ligt Alexander in de knoop. In de bijbel staan immers zoveel angstaanjagende zaken, en zinnen die elkaar tegenspreken. Net op het moment dat Alexander vol vrees de uitspraak ‘en god zocht hem te doden’ onderzoekt, is hij een getuige van een moord. Daarbij lijkt het dat de moordenaar zijn wapen op hem richt. De angst dat god hem zoekt te doden en dat die persoon hem ooit nog echt zal vermoorden, zorgen ervoor dat Alexander, zelfs wanneer hij niet meer in god gelooft, bang blijft om vermoord te worden. Hij wil absoluut te weten komen wie de dader van de moord is, het motief ervan moord kennen. Misschien kan hij er dan zeker van zijn dat hij niet vermoord zal worden – of dat men zoekt hem te doden, en dan kan hij maatregelen nemen.

Tegelijk is het Alexanders grootste verlangen om ooit muzikant te worden. Met een opvoeding in het achterlijke stadje waar hij opgroeit, lijkt dit buiten bereik te liggen, maar zijn liefde voor de muziek is zo groot dat hij blijft proberen.

De ontwikkeling van Alexander zet zich door. Hoewel er nooit echte bewijzen komen voor de moord, gebeuren er steeds weer dingen in het leven van Alexander, waardoor hij uiteindelijk, wanneer hij al een kalende echtgenoot is, alle puzzelstukjes bijeen heeft om de moord op te lossen. De oplossing wordt niet met zoveel woorden gezegd, maar we kunnen hem vermoeden. Hij is waarlijk verrassend en briljant. Een schitterende afrekening waar Maarten ’t Hart ongetwijfeld van genoten heeft bij het schrijven van dit boek.


De stijl

Zodra ik de eerste twintig pagina’s gelezen had, was de schrijver Maarten ’t Hart zoals ik hem ken terug. Hij spaart zijn kritiek niet op christenen, hij zet simpele boerenmensen die niets van cultuur kennen, maar vooral de supergelovigen, in hun hemd en brengt daarbij de lezer aan het lachen. Mooie natuur- en stadsbescrhijvingen zijn even van de partij, maar de nadruk ligt toch vooral op de muziek. Het boek is waarschijnlijk veel genietbaarder voor lezers die veel van muziek kennen. Er zijn zoveel referenties naar muziek, dat de indeling van de roman misschien wel als een muziekstuk is opgezet, maar dat kan ik niet weten.

Zolang Alexander in ‘t Hoofd woont, blijft het allemaal spannend, humoristisch en intrigerend. Maar wanneer hij naar Leiden gaat studeren, is de verteller Maarten ’t Hart wat mij betreft alweer verdwenen. Dan krijgen we als het ware een opsomming van feiten die moeten plaatsvinden zodat de puzzel van de moord kan opgelost worden. Geleidelijk aan wordt het allemaal vrij saai. De referenties naar muziek krijgen ontzettend veel plaats – al teveel voor de gewone lezer. Bovendien komen er veel personages en hoewel het nog lukt, is het soms verwarrend om ze allemaal uit elkaar te houden. Nu goed, we hebben dan al ongeveer twee derde van de roman gelezen. Het mindere deel duurt dus niet zo lang, en ‘minder’ betekent natuurlijk niet dat het slecht zou zijn. Bovendien staat ons op het einde van dit laatste, mindere deel, nog de heel bijzondere ontknoping te wachten.


Conclusie

Ben ik nu blij dat ik ‘Het woeden der gehele wereld’ gelezen heb? Voor de leuke passages, in ’t Hoofd, waar de jongen opgroeit, zeker en vast. Het einde is ook zo ontzettend goed gevonden. Het is dus erg jammer dat de periode waarin Alexander aan de universiteit zit, vrij saai wordt.

Algemeen krijg ik de indruk dat de Maarten ’t Hart zoals ik hem ken, die cursiefjes grandioos aaneenrijgt tot een schitterend verhaal, en daarbij gebruik maakt van superbe natuurbeschrijvingen en observaties van allerhande omgevingen, hier afwezig was.

Anderzijds was de Maarten ’t Hart die kritiek geeft zodat het pijn doet waar het moet (op de mensen die hun kinderen fundamentalistisch opvoeden) en lezers daarbij hard aan het lachen brengt, de schrijver die fantastisch goede intriges kan opzetten, hier zeer goed werk geleverd heeft.

Met mijn voorkeuren zou ik dit boek nooit tot het beste werk van ’t Hart uitroepen. Maar het mag er zeker zijn.
Het is een aanrader voor wie houdt van bildungsromans, verhalen rond Jodenvervolging of kritiek op al dan niet streng gelovigen, met name gereformeerden, en zeker ook voor liefhebbers van klassieke muziek die ook graag lezen.
De anderen kijken beter eerst uit naar de andere boeken van ’t Hart. Hoewel fans van de schrijver die alles van hem willen lezen, zonder van dit specifieke genre te houden, zeker niet bedrogen uitkomen.



Copyright © 1993 Maarten ’t Hart
Omslagillustratie: Ferdinand Hart Nibbrig, November, 1904 (detail), olieverf op doek, 88 x 120 cm, particuliere collectie
Omslagontwerp: Nico Richter
ISBN 978 90 295 7793 9 / nur 301
www.arbeiderspers.nI

Deze tekst is toegevoegd op 14-08-2013 door .